Refik Halit Karay

Refik Halit Karay, 15 Mart 1888'de İstanbul'da doğdu. Babası Maliye Başmüfettişi Mehmet Halit Bey, annesi Nefise Hanım'dır. Ailesi, II. Abdülhamid döneminin bürokratik aristokrasisine mensuptur. Galatasaray Lisesi'nde başladığı eğitimini, babasının görevi nedeniyle Beyrut'ta Fransız okulunda sürdürdü. 1908'de İstanbul'a döndüğünde II. Meşrutiyet ilan edilmiş, basın hayatı canlanmıştı. Hukuk Mektebi'ne yazıldı ancak edebiyat ve gazetecilik ağır bastı. İlk yazıları 1909'da Tercüman-ı Hakikat'te yayımlandı. Kısa sürede mizah yazılarıyla tanındı; 'Kirpi' takma adıyla Kalem ve Cem dergilerinde yazdığı hicivler, dönemin siyasi otoritelerini hedef aldı. 1913'te İttihat ve Terakki yönetimini eleştiren yazıları nedeniyle Sinop'a sürüldü. Sürgün hayatı Çorum, Ankara ve Bilecik'te devam etti; bu dönem Anadolu'yu yakından tanımasını sağladı. 1918'de İstanbul'a döndü, ancak bu kez de Milli Mücadele karşıtı yazıları yüzünden 1920'de Malta'ya sürüldü. 1922'de affedilerek İstanbul'a döndü ve Cumhuriyet döneminde önemli gazetelerde yazarlık yaptı. 1938'de milletvekili olarak meclise girdi, ancak edebiyattan kopmadı. 1965'te İstanbul'da öldü. Edebi kişiliği, mizah ve gözlem gücü üzerine kuruludur. İlk dönemlerinde 'Kirpi' imzasıyla yazdığı mizahi yazılar, dönemin siyasi çalkantılarını hicveder. Asıl ününü ise Anadolu'yu gerçekçi bir dille anlatan Memleket Hikayeleri ile yaptı. Bu eser, Türk edebiyatında Anadolu'nun ilk kez yerel renkleri, insanları ve sorunlarıyla ele alındığı bir başyapıttır. Karay, dilde sadeleşmeyi savunan Genç Kalemler hareketine katılmamış, ancak eserlerinde konuşma diline yakın, duru bir Türkçe kullanmıştır. Üslubunda gözlemcilik, mizah ve ironi ön plandadır. Romanlarında İstanbul'un sosyal hayatını, sürgün yıllarının izlerini ve Anadolu insanının psikolojisini işlemiştir. Edebi mirası, Cumhuriyet dönemi hikayeciliğini derinden etkilemiş; Sabahattin Ali, Yaşar Kemal gibi yazarlara yol açmıştır. Karay, Türk edebiyatında 'Anadolu hikayeciliği'nin öncüsü olarak kabul edilir.